عروسک مبارک و پهلوان کچل در نمایش خیمه شب بازی

 

روزگاری مردم برای دیدن نمایش خیمه شب بازی عروسک مبارک و نشستن در ردیف جلو سر و دست می شکستند. اما امروزه نمایش خیمه شب بازی از رونق افتاده است. در این مقاله با ارکان اصلی نمایش خیمه شب بازی به ویژه عروسک مبارک بیشتر آشنا خواهیم شد.

 

عروسک مبارک

مبارک شخصیتی دوست داشتنی و طنزپرداز است که صدا و لهجه شیرینی دارد. او در نمایش های عامیانه ایرانی با روی سیاه و لباس قرمز دیده می شود. مبارک که گاهی به او یاقوت نیز گفته می شود، در نمایش خیمه شب بازی شخصیتی شوخ و جسور دارد. مبارک در برخورد با عروسک سلطان سلیم، با مسائل اجتماعی و سیاسی شوخی های نیشداری می کند. وجود عروسک مبارک عامل رونق نمایش خیمه شب بازی در طول سالیانی بوده است که چیزی به نام تلویزیون در خانه های ایرانی وجود نداشته است.

هنرمندان ایرانی باید در به روز کردن عروسک مبارک و معرفی این عروسک خیمه شب بازی به نسل جدید بیشتر تلاش کنند. مبارک و نمایش خیمه شب بازی میراث معنوی ما ایرانیان است. با کمرنگ شدن نمایش خیمه شب بازی، خیلی طول نخواهد کشید که نام و اثر او تنها در کتاب ها دیده خواهد شد.

 

عروسک خیمه شب بازی عروسک مبارک و عروسک پهلوان کچل

 

مرشد در نمایش خیمه شب بازی

مرشد واسطه و پل ارتباطی بین بیننده و عروسک های خیمه شب بازی است. صدای مبارک از طریق صفیر یا سوتک تولید می شد و خیلی رواضح و روشن نبود. به همین دلیل لازم بود تا فردی که مبارک او را بابا صدا می زد یا همان مرشد، کنار خیمه بنشیند. مرشد راوی قصه بود و حرف های مبارک را برای تماشاچیان تکرار می کرد. او مهمترین رکن نمایش خیمه شب بازی به حساب می آمد.

 

عروسک خیمه شب بازی عروسک مبارک و عروسک پهلوان کچل

 

عکس های عروسک انابل واقعی در موزه را ببینید => آنابل

 

عروسک پهلوان کچل یا همان عروسک جی جی وی جی

دومین عروسک محبوب خیمه شب بازی پهلوان کچل است. او در نمایش خیمه شب بازی جایگاه ویژه ای دارد. پهلوان کچل فردی کچل با سبیل های از بنا گوش در رفته است که ظاهراً فردی هالو است ولی در باطن بسیار رند و زیرک است. به عقیده برخی پهلوان کچل یکی از تأثیرگذارترین عروسک های خیمه شب بازی است. او استعاره ای از مبارزه و سخت کوشی یک پهلوان برای رسیدن به هدف خود می باشد.

به عقیده برخی قدمت پهلوان کچل به دوران قبل از ناصرالدین شاه قاجار می رسد. با این حال نمایش عروسکی پهلوان کچل در دوران قاجاریه بیشترین رونق را داشت. نمایش پهلوان کچل خود داستانی متمایز از مبارک و سلطان سلیم بود. شخصیت های اصلی این نمایش را پهلوان کچل، وروره جادو ، معلم و رستم تشکیل می دادند.

عروسک خیمه شب بازی پهلوان کچل که شیرازی ها او را جی جی وی جی صدا می زنند، داستان عاشقانه پهلوان کچل است. او در مسیر رسیدن به عشق خود موانع زیادی را از سر راه خود برمی دارد. داستانی درام با درون مایه طنز که خط داستانی آن در شیراز با آنچه که در تهران اجرا می شد کمی متفاوت بود. همچنین در شیراز عروسک ها با دستکش به حرکت در می آمدند. در حالی که در تهران هر قدم عروسک ها به نخ ها وابسته بود.

 

عروسک خیمه شب بازی عروسک مبارک و عروسک پهلوان کچل

 

نمایش نامه های مختلفی برای این شخصیت اجرا شده است. در یکی از این نمایش نامه ها مبارک و پهلوان کچل در نقش رو به روی یکدیگر ظاهر شده و روی صحنه می روند. در این داستان مبارک نوکر پهلوان کچل است. به گفته بعضی کارشناسان نمایش عروسکی قره گز یا سیاه چشم در کشور ترکیه از شخصیت رند پهلوان کچل تأثیر زیادی گرفته است.

 

 

قدمت عروسک مبارک

با بررسی دقیق آثار قدیمی ردپای نمایش خیمه شب بازی را در اثر هفت پیکر نظامی گنجوی در قرن ششم، آثار خیام در قرن پنجم و همچنین تاریخ جهانگشای جوینی در قرن هفتم می توان مشاهده کرد. در سفرنامه های تاریخی نیز می توان به سفرنامه ژان شاردن اشاره کرد. او بیان می کند که در زمان صفویه نمایش عروسکی خیمه شب بازی سلطان سلیم با حدود هشتاد عروسک خیمه شب بازی و به مدت چندین ساعت در میدان نقش جهان اصفهان اجرا می شد.

فارغ از قدمت نمایش خیمه شب بازی، سن عروسک مبارک را دویست سال تخمین زده اند. همچنین به عقیده برخی شخصیت عروسک مبارک برخلاف شخصیت حاجی فیروز به بومیان افریقایی برمی گردد. غلامان و برده های سیاهپوست با ورود به سرزمین ایران برای ایرانیان مبارک و خوش یمن قلمداد می شدند. از این رو توانستند با پذیرش عمومی، فرهنگ و مرام خود را به ایرانیان معرفی کنند و وارد فرهنگ و رسوم ایرانیان شوند.

 

عروسک خیمه شب بازی عروسک مبارک و عروسک پهلوان کچل

 

ساخت عروسک مبارک

تنها نهاد رسمی که دست به تولید این عروسک ها زده است کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بوده است. این نهاد به سفارش مرکز تولید تئاتر عروسکی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در سال ۱۳۸۰ عروسک مبارک را تولید نمود.

اما ساخت عروسک مبارک بین تولیدکنندگان خانگی و همچنین کارگاهی نیز انجام می شود. خرید عروسک خیمه شب بازی مبارک به نوبه خود عاملی در رونق نمایش خیمه شب بازی است. وجود تولیدکنندگان خصوصی هم باعث شده است تا شخصیت دوست داشتنی مبارک به صورت طرح ها و جنس های گوناگون مانند پولیشی و نمدی هم ساخته شود.

 

برای مشاهده قیمت انواع پونی کوچولوها عبارت “خرید اسباب بازی پونی کوچولو” را لمس کنید.

تمام شد
۴۵,۰۰۰ تومان
۹۲,۰۰۰ تومان
۸۶,۰۰۰ تومان
۸۶,۰۰۰ تومان

برای مشاهده انواع اسباب بازی روی “خرید اسباب بازی” ضربه بزنید